የኢትዮጵያ ቡና ባህል

Posted by Fisum Keberabe on

ኢትዮጵያ የቡና ተክል እና የቡና ባህል የትውልድ ስፍራ ነች ፡፡ እስከ ዘጠነኛው ክፍለዘመን ድረስ ኢትዮጵያ ውስጥ ቡና ተገኝቷል ተብሎ ይታሰባል ፡፡ በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ ከ 12 ሚሊዮን በላይ ህዝብ በቡና እርሻ ላይ በመሳተፍ እና በመሰብሰብ ላይ የተሰማራ ሲሆን ቡና ደግሞ የኢትዮጵያ ባህል ማዕከላዊ አካል ነው ፡፡


የኢትዮጵያ ቡና መግለጫዎች
ምናልባትም በኢትዮጵያ ባህል ውስጥ ቡና የቡና ሚና ግልፅ ከሆኑት ነፀብራቆች አንዱ በቋንቋው ውስጥ ሊሆን ይችላል ፡፡ ቡና በኢትዮ cultureያ ባህል ውስጥ እጅግ በጣም የተዘበራረቀ ሚና ይጫወታል ስለሆነም ከህይወት ፣ ከምግብ እና ከሰዎች ጋር ያለንን ግንኙነት በሚመለከቱ ብዙ አገላለጾች ውስጥ ይታያል ፡፡


አንድ የተለመደ ኢትዮጵያዊ አባባል “ቡና ዳቦ ናው” የሚለው ነው ፡፡ ይህ በጥሬው “ቡና የእኛ ዳቦ ነው” ተብሎ ይተረጎማል። ቡና ከአመጋገብ ጋር በተያያዘ የሚጫወተውን ማዕከላዊ ሚና ያሳያል እንዲሁም እንደ ምግብ ምንጭ ሆኖ የተቀመጠውን አስፈላጊነት ደረጃ ያሳያል ፡፡

ሌላኛው የተለመደ አባባል ‹ባና ቱቴ› ነው ፡፡ ይህ የአማርኛ ሐረግ በጥሬው “ቡና መጠጣት” ማለት ነው ፡፡ እሱ ቡና የመጠጣትን ተግባር ብቻ ሳይሆን ማህበራዊን (ማህበራዊን የሚመለከት) (በተለይም በእንግሊዝኛ “ለቡና ተገናኝ” የሚለውን ሐረግ እንደሚጠቀሙት) እንደሚመለከተው ፡፡


አንድ ሰው ‹ቡና አብረን የምጠጣው ማንም የለኝም› ቢል ቃል በቃል ይወሰዳል ማለት አይደለም ፣ ነገር ግን ግለሰቡ ሊተማመንባቸው የሚችሉ ጥሩ ጓደኞች የሉት ማለት አይደለም ፡፡ ይህ የቡና ፍጆታ በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚጫወተው ትልቅ ማህበራዊ ሚና እና ሰዎች የዕለት ተዕለት ኑሮን ፣ ሐሜትንና ጥልቅ ጉዳዮችን በሚመለከቱ ውይይቶች ቡና ላይ የሚሰበሰቡበትን እውነታ በቅርብ ይዛመዳል ፡፡ በተመሳሳይም አንድ ሰው “ስምህን በቡና ጊዜ እንዲታወቅ አታድርግ” ከተባለ ፣ ስማቸውን ከፍ ለማድረግ ይጠንቀቁ እና የአሉታዊ ሐሜት ርዕስ መሆን የለብዎትም ማለት ነው ፡፡


የኢትዮጵያ ቡና አፈ ታሪክ
በኢትዮጵያ ውስጥ በጣም ተወዳጅ የሆነው የቡና አፈ ታሪክ ብዙውን ጊዜ እንደዚህ ያለ ነገር ይሄዳል-ከካፋ የአቢሲኒያ ፍየል አርብ ፍየል ፍየሎቹን በግጦሽ አቅራቢያ ባለው ከፍታ ቦታ ላይ እየነደደ ነበር ፡፡ በዚያን ቀን እነሱ በጣም እንግዳ በሆነ ሁኔታ እየሠሩ መሆናቸውን አስተውሏል እናም በከፍተኛ ደስታ እየጮሁ ድምፁን ከፍ እያደረጉ እና በተግባር በጀርባ እግሮቻቸው ላይ መደነስ ጀመሩ ፡፡ የደስታ ምንጭው አንድ ትንሽ ቁጥቋጦ (ወይም በአንዳንድ አፈ ታሪኮች ፣ ቁጥቋጦዎች አነስተኛ ቁጥቋጦዎች) ደማቅ ቀይ የቤሪ ፍሬዎች አግኝቷል ፡፡ የማወቅ ጉጉት ያዘና የቤሪ ፍሬዎቹን ለራሱ ሞከረ ፡፡


እንደ ፍየሎቹ ሁሉ ቃዲም የቡና ቼሪዎቹ የሚያነቃቃ ውጤት ተሰማቸው ፡፡ ኪሶቹን በቀይ ፍሬዎቹ ከሞላ በኋላ ወደ ሚስቱ ሮጦ ሄዶ በአቅራቢያው ወደሚገኘው ገዳማቱ እነዚህን መነኮሳት ለማካፈል በአቅራቢያው ወደሚገኘው ገዳም እንዲሄድ መክረችው ፡፡

ወደ ገዳሙ እንደደረሱ የቃዲ የቡና ፍሬዎች በደስታ ስሜት የተሞሉ አልነበሩም ፡፡ አንድ መነኩሴ የቃዲን ችሮታ “የዲያቢሎስ ስራ” ብሎ ወደ እሳት ወረወረው። ሆኖም ግን ፣ በአፈ ታሪክ መሠረት ፣ መነኮሳቱ ይህንን አዲስ የፈጠራ ዕድል ለሁለተኛ ዕድል እንዲሰጡ ለማድረግ የተጠበሰ ባቄላ መዓዛው በቂ ነበር ፡፡ የቡና ፍሬዎቹን ከእሳት ውስጥ አስወጡት ፣ የሚያብረቀርቅ ጣውላዎችን ለማስወጣት ቀጠቀጡ እና እነሱን ለማቆየት በኤተር ውስጥ በሙቅ ውሃ ውስጥ ሸፈኗቸው (ወይም ታሪኩ ይሄዳል) ፡፡

በገዳሙ ውስጥ ያሉ መነኮሳት ሁሉ የቡናውን መዓዛ አጨሱ እና ለመሞከር መጡ ፡፡ ልክ እንደ ሻይ የሚጠጡ የቡድሃ እምነት ተከታዮች የቻይና እና የጃፓን ፣ እነዚህ መነኮሳት የቡና የሚያነቃቁ ተፅእኖዎች በመንፈሳዊ ልምምድ ጊዜ ንቁ ሆነው እንዲቀጥሉ ማድረጉ ጠቃሚ ሆኖ አግኝተውታል (በዚህ ጊዜ ፣ ጸሎትና የቅዱስ ምፅዓት) ፡፡ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ለሃይማኖታዊ ፍላጎቶቻቸው ድጋፍ ይህ አዲስ የሚያሰክር መጠጥ በየቀኑ እንደሚጠጡ ቃል ገቡ ፡፡



Share this post